Cách cho con học đọc, học chữ theo ý kiến của chuyên gia

Mấy hôm nay có nhiều phụ huynh hỏi mình về việc “lúc nào cho con học chữ” và học chữ như thế nào? Nhiều mẹ lo lắng lắm thôi việc bây giờ con không học chữ thì đến khi đi học lớp 1 con sẽ ra sao, giáo viên sẽ đì con, sẽ nói con ngu dốt, và con sẽ tự ti không học được nữa. cái xã hội này nó thế phải theo chứ làm sao?

tre-hoc-chu

Có nhiều học trò của tôi mở trường bị phụ huynh hỏi thế, còn có nhiều chủ trường hỏi chị ơi em không dạy chữ nhưng những thứ khác rất tốt, phụ huynh vẫn muốn con học với em, nhưng lại lén lấy tiền đưa cho giáo viên em để dạy chữ dạy đọc cho bé, em phải làm sao?

Vấn đề y chang với chuyện viết tay trái , con bị ép viết tay phải cho bằng được để…giống các bạn cho các bạn không chê cười.

Đầu tiên tôi muốn nhấn mạnh đến một yếu tố quan trọng trong việc hình thành ra cái xã hội này, đó là nỗi sợ!

Chúng ta sống bằng nỗi sợ, sống trong nỗi sợ, sợ bị chê cười, sợ bị khác biệt, sợ bị cô lập.

Đầu tiên tôi muốn nói với bạn rằng, đứa trẻ thông minh và vững vàng chính là đứa trẻ được tôi luyện quá các cảm xúc khác nhau và biết cách trưởng thành sau các cảm xúc ấy. Cũng là đứa trẻ được học hỏi hướng dẫn để vượt qua những cảm xúc ấy, ngay cả cha mẹ cũng chính là đứa trẻ ấy. Nếu đứa trẻ được hiểu con khác biệt là bình thường, con khác biệt là để con làm tốt hơn và con là duy nhất một cách thực sự, con là con và luôn sáng tạo con tốt đẹp hơn, thì đây mới là bài học lớn nhất bạn dành cho con, và cho cả chính mình!

Khi chúng ta còn nhỏ, bố mẹ làm mọi cách để bạn không bị đau, bị thương hay lo lắng thái quá về việc bạn khác biệt. giờ đây, bạn sợ con mình không có khả năng đối đầu với xã hội, không có khả năng biết mình là ai và không dám là chính mình.

Khi bạn tước hết gai của hoa hồng, nó không thể là một bông hồng khỏe mạnh được. Trong tự nhiên, mọi thứ đều có độc tố của nó, không phải để làm hại một thứ khác mà chỉ để bảo vệ chính mình. Chúng ta không sống thuận tự nhiên, chúng ta nghĩ, cái gì có độc là nó tấn công chúng ta. Và trong tự nhiên, những thứ có độc tấn công kẻ khác, cũng chỉ để làm 1 việc, đó là sinh tồn, là phòng vệ và kiếm ăn, có điều, con vật không tham như con người, nó không kiếm thêm và tích trữ quá dư thừa, nó tích trữ đủ mùa đông hoặc ngủ đông! Nó biết đủ! Con người không biết đủ!

Cũng như thế, con người học cũng để tích trữ. Chúng ta đi học là để trữ sẵn kiến thức cho tương lai khi cần dùng, điều đó đúng nhưng không đủ, nếu đủ là gì, là chúng ta phải biết học để làm gì? Và có thuận tự nhiên hay không.
90% kiến thức của chúng ta sau 12 năm phổ thông đem đi…vứt thùng rác. Y như bạn mua thật nhiều đố ăn, tốn một đống tiền sau đó đem vứt nó vô sọt rác vậy đó! Hoặc ăn xong ói ra hết!

Nhưng chúng ta vẫn vùi đầu vào học vì một chứ sợ: sợ thua kém người khác! Và sợ bị đói!

Đầu tiên, chúng ta thấy một điều, con người tại sao phải học? Xin thưa, đó là điểm khác nhau giữa con người va con vật, con vật chỉ cần sinh tồn, còn con người cần sáng tạo, con vật sinh ra để sống trong thiên nhiên, còn con người thì hòa vào thiên nhiên mà sống, con người sáng tạo thế giới này hơn và làm thế giới tươi đẹp hơn.

Vậy mà bấy lâu nay chúng ta học là để sinh tồn, là để không khác biệt mấy với người khác, để kiếm được một việc làm chứ không phải để sáng tạo.

Để rồi, thay vì sáng tạo để làm thế giới này tươi đẹp hơn, chúng ta từ nỗi sợ chuyển qua lòng tham, ta đủ ăn đủ mặc rồi thì khai thác triệt để tài nguyên thiên nhiên, đem đào rừng về nhà cắm cho đẹp, cái tự ngã đó dạy ta rằng, ta vơ vét được bao nhiêu thì vơ vét, chứ không cần sáng tạo để xây dựng tốt đẹp thực sự làm gì!

hoc-chu-cai

Thế rồi con chúng ta, tất cả những nhà khoa học thực sự trên thế giới đều đúc kết một điều rằng trẻ em chỉ sẵn sàng cho việc học đọc vào năm 6 tuổi, vậy việc học đọc và viết cụ thể được làm thế nào:

Từ 4 đến 5 tuổi, trẻ học để đọc:

  • Nhận biết : đây là giai đọan trẻ sẽ được bố mẹ và các cô giáo cho biết rằng, đây là chữ viết, chữ viết là thứ để con giao tiếp với người khác khi không thể nói chuyện với người đó. Lúc này trẻ học cách tiếp cận chữ viết là gì bằng cách cùng đọc truyện với ba mẹ ( không cần biết đọc nhé), chỉ cần trẻ nhớ được nội dung câu chuyện thôi. Có trẻ rất thông minh về ngôn ngữ con có thể mở trang sách nhìn ảnh mà đọc làu làu từng chữ, đó là con có trí nhớ tốt nhưng bố mẹ đừng thấy như thế rồi bắt ép con học chữ ngay nhé. Hãy để con phát triển tự nhiên.
  • Chơi với chữ: khi con nhận biết chữ rồi, bố mẹ thầy cô có thể cho con chơi với chữ bằng cách nặn chữ bằng đất sét, cắt trên giấy hay xé lá khô, hoặc sáng tạọ trên cát…
    Có một trò chơi rất vui vẻ, đó là con viết các chữ lại với nhau rồi mẹ hoặc cô sẽ đọc, từ đó dạy con thế nào là chữ ghép mà đọc được, thế nào là ghép mà không đọc được, dạy con về nguyên âm và phụ âm. Nhớ là con CHƠI với chữ, SÁNG TẠO với chữ và HIỂU QUY LUẬT NGÔN NGỮ chứ không HỌC và tập đánh vần nhé!
  • Đọc thơ là cách tốt nhất để trẻ hiểu quy luật về vần!
  • Dạy con đánh vần và học quá sớm chỉ làm tâm lý con sợ và không hứng thú học tập nữa, lúc đó chữ nghĩa đối với con là áp lực, y như việc bạn nhồi con ăn vậy!
  • Khi vào lớp 1 có thể con biết đọc, nhưng con sẽ có tâm lý sợ học, chán học. Dù có vượt qua tâm lý đó, có thấy mình…trên chúng bạn, thì con lại sinh ra tâm lý mình giỏi, mình chả cần học lại mấy thứ này để làm gì, và rồi con trượt dài luôn.
  • Thống kê cho thấy, trẻ biết đọc sớm không phải là trẻ học giỏi và sau này càng không phải là trẻ biết vượt qua áp lực để học tốt!

be-hoc-doc-chu-cai

Tuổi 6 đến 10 tuổi:

Bạn sẽ thấy một điều, nếu như bạn “giới thiệu “ và “chơi” với con đúng và hấp dẫn, đứa trẻ sẽ cực kỳ hứng thú với chữ viết. Trong Reggio, đứa trẻ được sáng tạo chữ qua rất nhiều vật liệu: lá cây, cát, sỏi, hoa, hạt nút, vải… và giờ học chữ chỉ là giờ…chơi tự do khi còn là lớp nhỏ 4 5 tuổi. Nhưng đến độ tuổi 6 trở đi con sẽ HỌC ĐỂ ĐỌC.

Ở lớp 1 khi con học hiểu thế nào là vần thông qua giờ đọc thơ của cô, các cô tạo môi trường chữ viết cho con thông qua việc kích thích con tự viết và tự tìm hiểu xem con đã viết gì, chữ đó viết thế nào. Con có thể nhớ mặt chữ bằng cách sáng tạo ra nhiều chữ qua việc làm chữ bằng mọi thứ, bây giờ sẽ ghép lại để viết những gì con thich, con quan sát xung quanh.

Ví dụ con thấy bên ngoài tên trường, tên con, tên bố mẹ, tên các bạn, rồi con thấy xe cộ, ánh nắng, cô có thể gợi ý cho con bằng cách viết từng từ đó ra, để con biết những từ này, sau đó cùng nhau xây dựng một câu chuyện thông qua những từ như: bạn, ánh nắng, mẹ Nga,cô giáo, xe hơi… từ đó kích thích con có thể sáng tạo câu chuyện từ việc kết nối những gì thân thương nhất như tên mọi, kể câu chuyện của con thông qua hình ảnh đó, kể xong cùng cô viết lại…Rồi con học đọc ngay trên tác phẩm của mình.

Tôi không sa đà vào việc dạy trẻ học chữ thế nào nhưng tôi đưa ra con đường dài hơn cho mọi người, đó là con chỉ cần biết đọc và biết đọc thành thạo vào năm lớp 3, vậy là được, và phải đam mê đọc để đến được giai đoạn sau, đó là : ĐỌC ĐỂ HỌC

Từ 10 tuổi là tuổi bắt buộc đứa trẻ phải học thông qua việc chủ động học tập. Là tuổi con đã tìm thấy sự yêu thích của chính mình về một đế tài hay một môn học nào đó, trước đó bố mẹ sẽ phải khuyến khích con đọc bằng cách mua thật nhiều sách hoặc mượn thư viện hay bạn bè nếu gia đình không có điều kiện, hay tìm một nơi con có thể thấy rất nhiều sach cho con tìm cái mình thích mà đọc. Nhà sách chẳng hạn. Nói đến đây tôi thương trẻ em vùng cao quá,không nhà sách, không sách, không gì cả, hèn chi các em dốt mãi, vì không có điều kiện tiếp cận tri thức.

Ở thành phố, nếu phụ huynh có thể, xin cho con ăn ít thôi, chơi đồ chơi ít thôi, để tiền mua sách cho con, tạo một tủ sách thực sự cho con, ngoại trừ việc cho con tìm hiểu và đọc cái con thích, xin mua thêm nhiều thể loại khác nhau để trong nhà để con cùng mình khai mở những thứ mà chính bản thân con còn chưa biết là gì, phụ huynh không biết được rằng bạn đang khai mở cái gì đâu. Một khi trẻ em tiếp cận với tri thức nhân loại , nhất là văn học, khoa học, lịch sử và triết học, các em sẽ tự tìm ra chính mình, tự thích thú dần dần với những gì em được tiếp cận, được, kích thích và hướng dẫn từ cha mẹ!

Sách là một nguồn tài liệu vô cùng quý giá đối với các em!

Để rồi sau đó khi các em biết viết, khoảng 9 tuổi trở đi , chúng ta cho các em bắt đầu viết thực sự, thể hiện mình thực sự qua cách hướng dẫn các em viết văn sáng tạo. Tôi sẽ chia sẻ bài này trong loạt bài sau, nó đang được áp dụng tại Sunshine cho chương trình ngoại khóa của trẻ 9-12 tuổi.

Tôi viết nhiều thế là để phụ huynh thấy được con đường, để các bạn đỡ sợ, đỡ …tham con giỏi sớm. Việc học của con còn phải làm dài dài, dài dài từ lúc con 4 5 tuổi đến khi con lớn 14 15 tuổi, chỉ có đọc và viết thôi, Trọn vẹn con đường đó không thể một sớm một chiều được và cái gì ép nó chín sớm quá nó sẽ chỉ èo uột và ngắc ngoải khi lớn lên thôi.

Trẻ con là cái cây đang lớn, không phải là trái cây để ép vú cho chín sớm. Trẻ em là cái cây nên ép nó lớn sớm thì bạn chỉ có được cọng giá èo uột thôi!

Cho con trưởng thành đúng với tuổi của con, đúng với sự phát triển cá nhân của con, bạn nên nhớ một điều nữa rằng, không có đứa trẻ nào giống đứa trẻ nào cả. Có đứa học sớm hơn, có đứa biết đọc muộn hơn bạn nhé!

Cuối cùng, nếu bạn hiểu rồi mà vẫn chưa vượt qua được rào cản của sự sợ hãi con sẽ bị dị biệt, khác biệt, sợ người ta cười con, cô giáo ghét con, bạn nên nghĩ lại. Vì quan trọng nhất là bạn cho con hiểu rằng: con khác biệt là bình thường, khác biệt không xấu, mà không biết cố gắng mới tệ. Nếu bạn nói được với cô giáo rằng: xin lỗi cô, bé không được học chữ sớm biết đọc sớm vì chúng tôi hiểu con mình cần có thời gian để cố gắng và hòa nhập, mong cô cho bé cơ hội và giúp đỡ cháu. Co lẽ giáo viên sẽ hiểu.

Thực ra , không nhà trường nào dám dạy chữ sớm trước chương trình, tâm lý học chữ sớm là tâm lý xuất phát từ nỗi sợ của phụ huynh trước một nhóm giáo viên nào đó. Họ sai, bạn sai theo họ vì bạn sợ, cả xã hội sai mà mặc nhận nó là đúng. Giống như bạn xả rác rồi tự cho mình là đúng vì cả xã hội xả rác y như mình. Vậy là bạn làm đúng sao?

Bản thân tôi, tôi thấy đây chỉ là 1 bộ phận, nó cũng chẳng phải tiêu chí của bộ giáo dục, và cũng không phải yêu cầu của nhà trường. Nó xuất phát từ lòng tham và nỗi sợ, họ tham, mình sợ!

Nếu phụ huynh chúng ta đồng thanh lên tiếng, trước hết bạn không đồng ý cái đã, sau đó sẽ có hang loạt người không đồng ý với bạn! Nếu chúng ta đồng long và ít nhất tự nói không đã, hiện tượng này sẽ phải mất đi, nếu ta để nỗi sợ đó nuôi dưỡng cái sai, cái xấu từng ngày, thì chắc chắn nó sẽ chiếm lấy ta, ăn mòn ta, và ăn mòn cả con ta nữa.

Đừng sống mà làm nô lệ cho nỗi sợ của mình!

Và đừng để con gánh chịu hệ quả của nỗi sợ thay mình!

Tôi đã thấy những giọt nước mắt sợ đi học của trẻ bị ép học chữ sớm. Khóc không dám đến trường mẫu giáo.

Thấy những đứa trẻ đọc từ 2 3 tuổi mà bị thui chột cảm xúc và lơ ngơ như người mất hồn.

Thấy hàng loạt trẻ biết đọc rồi mà lớn cũng không sao tự học được.

Thấy hàng triệu đứa trẻ không hề đọc nổi 1 quyển sách dù biết đọc.

Có những trẻ biết đọc rồi, ham đọc lắm mà vẫn viết không nổi vài dòng! Nặn chữ nặn câu khó như lên trời xuống biển.

Một lần nữa, xin nhìn rộng, nhìn dài, xin đừng để con phải gánh chịu hậu quả thay mình!

Đừng sợ nữa, đừng tham nữa. Chỉ cần bạn tâm an và sáng suốt thấy rõ con đường 10 năm để học đọc và viết thông thạo, dài lắm mà cũng ngắn ngủi thay!

Phụ huynh mình cố lên nhé.

Tâm an là con ngoan!

29.11.2016

Catherine Yen Pham